زمینه و هدف: با توجه به مواردی همچون تغییر اقلیم گسترده و در نتیجه افزایش خشکسالی، رشد جمعیت انسانی و به تبع آن افزایش تقاضای جهانی برای انرژی و آب، پروژه های بزرگ سدسازی افزایش یافته است. با این وجود بدون تحقیقات جامع، یک پروژه بزرگ مانند سد، اثرات برگشت ناپذیر و پیش بینی نشده زیادی را روی محیط زیست خواهد گذاشت. مطالعه حاضر با هدف ارزیابی اثرات زیست محیطی سد ایوشان در دو فاز ساختمانی و بهره برداری بر محیط های بیولوژیکی، فیزیکی-شیمیایی، اقتصادی-اجتماعی، فرهنگی و استراتژیکی انجام شد. مواد و روشها: در مطالعه ارزیابی اثرات زیست محیطی سد ایوشان با توجه به توسعه و تکامل و همچنین کاربرد فراوان ماتریس ها در پروژه های عمرانی، از روش ماتریس لئوپولد اصلاح شده و ماتریس ارزیابی اثرات سریع استفاده شد. جهت ارزیابی فعالیت های مرحله ساختمانی و بهره برداری بر روی اجزای محیط زیستی هر یک از گزینه ها، از روش بازدید میدانی و پرسشنامه استفاده شد. یافته ها: بر اساس نتایج، بیشترین اثرات و پیامدهای منفی در فازهای ساختمانی و بهره برداری برای هر دو ماتریس لئوپولد اصلاح شده و ماتریس ارزیابی اثرات سریع مربوط به محیط فیزیکی-شیمیایی و بیشترین اثرات مثبت مربوط به محیط اقتصادی-اجتماعی برای هر دو فاز بود. نتیجهگیری: با مقایسه آثار مثبت فراوان ساخت و بهره برداری سد از نظر اقتصادی-اجتماعی نسبت به آثار منفی فیزیکی-شیمیایی، می توان گزینه ساخت سد را گزینه ای مناسب محسوب نمود. همچنین در نتایج هر دو ماتریس تطابق بسیار مناسبی به دست آمد که می تواند صحت نتایج را در ارزیابی زیست محیطی سد ایوشان در دو مرحله ساختمانی و بهره برداری تأیید نماید.

1اجرای پروژه های بهره برداری از سرزمین، از جمله احداث مناطق ویژه و توسعه صنایع، مستلزم بررسی استعداد طبیعی سرزمین برای توسعه مورد نظر می باشد. در همین راستا انجام مطالعات ارزیابی اثرات محیط زیستی، از  جمله روش­های مطلوب جهت دستیابی به اهداف توسعه پایدار است. مطالعات ارزیابی اثرات بهداشت محیطی احداث منطقه ویژه اقتصادی دامغان، پس از جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات با هدف بررسی آثار مثبت و منفی حاصل از احداث منطقه ویژه اقتصادی و ارائه راهکارهای مدیریتی کاهش اثرات سوء بهداشت محیطی با بهره گیری از روش ماتریس لئوپولد ایرانی با انجام تغییرات در آن انجام شده است. در این مطالعه ابتدا وضعیت موجود بهداشت محیط منطقه مورد بررسی قرار گرفته است و سپس با تعیین گزینه های ارزیابی با توجه به نوع آلاینده های پیش بینی شده جهت منطقه ویژه مذکور به تفکیک فاز ساختمانی و بهره برداری، اثرات احداث منطقه ویژه اقتصادی دامغان بر مؤلفه های بهداشت محیطی در سه مولفه فیزیکی شیمیایی، بیولوژیکی . اقتصادی اجتماعی فرهنگی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج و دستاوردهای این مطالعه در دو گزینه عدم اجرا (اجرای پروژه بدون ملاحظات بهداشت محیطی) و گزینه اجرا (اجرای پروژه با اعمال روش های کاهش اثرات سوء) به تفکیک فاز ساختمانی و بهره برداری بررسی و ارائه گردیده است که برآیند اثرات در گزینه عدم اجرای پروژه ( 23 -) برآورد شده است و اجرای پروژه از لحاظ زیست محیطی مردود اعلام می­گردد.

زمینه و هدف: فرآیند تولید سیمان هر ساله باعث تولید میلیون ها تن محصول جانبی از جمله گرد و غبار، گازهای سمی و فلزات سنگین شده که خطرات بهداشتی- تنفسی و آلودگی زیست محیطی را به دنبال خواهد داشت. مطالعه حاضر با هدف ارزیابی آثار زیست محیطی کارخانه سیمان زاوه - تربت حیدریه با استفاده از ماتریس لئوپولد ایرانی انجام شد.مواد و روش ها: در این مطالعه توصیفی - تحلیلی ابتدا وضعیت موجود محیط زیست منطقه مورد بررسی قرار گرفت، سپس با مرور منابع فنی پروژه، در جهت شناسایی مهم ترین فعالیت های فاز بهره برداری و ساخت وساز اقدام گردید. در نهایت روش ماتریس ایرانی به منظور ارزیابی اثرات زیست محیطی کارخانه سیمان انتخاب شد.یافته ها: بر اساس نتایج مطالعه، عمده اثرات منفی زیست محیطی در بخش فیزیکی به ترتیب شامل: آلودگی و فرسایش خاک، آلودگی هوا و آلودگی صوتی؛ و عمده اثرات منفی در بخش بیولوژیکی به ترتیب شامل: تاثیر بر تراکم گونه های گیاهی و جانوری و کیفیت زیستگاه می باشد. بر اساس ارزیابی با استفاده از روش ماتریس ایرانی بر روی کارخانه سیمان زاوه به تفکیک فازهای ساخت و ساز و بهره برداری، تعداد ستون با میانگین ارزشی کمتر از -3.1 وجود نداشت و تعداد ردیف با میانگین کمتر از -3.1 کمتر از 50% بود.نتیجه گیری: در صورت اتخاذ راهکارهای جامع مدیریت محیط زیست می توان به میزان زیادی آثار منفی را در محیط کاهش داد. بنابراین از نظر ماتریس ایرانی، پروژه احداث کارخانه سیمان زاوه – تربت حیدریه، همراه با اجرای طرح های بهسازی قابل قبول است.

زمینه و هدف: یکی از مهمترین معضلات محیط زیستی تولید بیش از اندازه مواد زائد جامد شهری و مدیریت این مواد است. ارزیابی اثرات محیط زیستی (Environmental Impact Assessment= EIA) به عنوان راهکاری جهت به حداقل رساندن اثرات منفی دارای اهمیت است. هدف از این مطالعه استفاده از فرآیند EIA برای به حداقل رساندن اثرات محیط زیستی محل دفن زباله های شهرکرد و ارائه گزینه مناسب برای مدیران و برنامه ریزان این شهر بود. روش بررسی: در این مطالعه توصیفی-تحلیلی ارزیابی اثرات محیط زیستی محل دفن پسماند جامد شهرکرد در سال 1391 با دو روش ماتریس ارزیابی سریع اثرات محیط زیستی (Rapid Impact Assessment Matrix= RIAM) و ماتریس ایرانی (ماتریس اصلاح شده لئوپولد) مبتنی بر بازدیدهای میدانی و جمع آوری اطلاعات از منابع متعدد انجام شد. مقایسه چهار گزینه موجود شامل ادامه دفن به شیوه کنونی، ارتقاء کیفیت دفن، احداث محل دفن بهداشتی جدید و احداث کارخانه کمپوست و بازیافت انجام شد. یافته ها: ادامه روند کنونی دفن دارای امتیاز در RIAM، 1443- و در ماتریس ایرانی 3.9- بود. امتیاز گزینه کمپوست بازیافت در RIAM، 816- و در ماتریس ایرانی 1 برآورد شد. همچنین در نتایج دو روش برای اولویت گذاری ارتقاء کیفیت دفن و احداث محل دفن بهداشتی اختلاف مشاهده شد. نتیجه گیری: بر اساس هر دو روش، ادامه دفن به شیوه کنونی از لحاظ بهداشتی غیر قابل قبول و ادامه روند کنونی همراه با آسیب های محیط زیستی شدید است. کارخانه کمپوست-بازیافت با توجه به پتانسیل پسماندهای تولیدی در این شهر در اولویت گزینه های موجود قرار دارد.

در مبحث برنامه ریزی توسعه کشور، نمی توان از نقش محوری آب چشم پوشی کرد؛ لذا، به منظور مهار سیلاب ها احداث سد یکی از اقدامات مؤثر در زمینه هدایت و جمع آوری آب، محسوب می شود. در این پژوهش ابتدا با استفاده از روش دلفی، پرسش نامه ای تهیه شد. بدین صورت که ابتدا با هدف شناسایی ریسک های موجود در منطقه و با توجه به ویژگی های سد آبسرده 20پارامتر به عنوان عوامل ریسک در نظر گرفته شد. سپس این پرسش نامه در اختیار 10 نفر از کارشناسان خبره قرار گرفت تا نظر مثبت و منفی ایشان در مورد عوامل ریسک با استفاده از روش لیکرت سنجیده شود. سپس با استفاده از نرم افزار spss پایایی و روایی پرسشنامه نیز توسط روش لاوشه سنجیده شد و گزینه های ریسک کم ارزش و نامناسب حذف گردید. از بین 20 پارامتر ،14 پارامتر انتخاب شد و به عنوان گزینه های ریسک در نظر گرفته شد .در این پژوهش از ماتریس لئوپولد ایرانی برای ارزیابی اثرات زیست محیطی سد آبسرده در مرحله ساخت استفاده شد. بر اساس نتایج بیشترین اثرات منفی (62%) در محیط های فیزیکی شیمیایی و بیولوژیکی و اقتصادی-اجتماعی-فرهنگی مربوط به حیات وحش و زیستگاه، آلودگی هوا، آلودگی صوتی، گونه گیاهی در معرض خطر، گونه جانوری در معرض خطر، فرسایش خاک، کیفیت آب سطحی، کیفیت آب زیر زمینی و تغییر کاربری می باشد و نتایج مثبت مربوط به معیارهای اقتصادی-اجتماعی-فرهنگی که حدود (38%) بود، شامل اشتغال، درآمد، رفاه، مهاجرت و چشم انداز گردشگری می باشد. همچنین مطابق با نتایج بیشترین اثر مثبت پارامترهای زیست محیطی مربوط به اشتغال از محیط اقتصادی-اجتماعی-فرهنگی با میانگین عدد22/2+ و بیشترین اثر منفی مربوط به حیات وحش زیستگاه از محیط بیولوژیکی با میانگین عدد 50/2- می باشد. با توجه به اینکه در ردیف ها و ستون ها ،میانگین رده بندی کوچکتر از 1/3- وجود ندارد؛ اجرای پروژه مورد تایید است. بدیهی است که حذف کامل اثرات منفی پروژه امکان پذیر نیست اما می توان از شدت و دامنه آن ها کاست و با توجه به اهداف پروژه در تامین آب کشاورزی و آب شرب و همچنین تولید انرژی برق آبی، اهمیت پروژه را دو چندان می کند و این اثرات منفی در مرحله بهره برداری با اقدامات کنترلی کاهش خواهد یافت.

زمینه و هدف: : از آنجا که معادن زغال سنگ آلاینده هایی وارد آب، خاک و هوا می کنند، چنانچه به صورت علمی و جدی برای رفع آن چاره ای اندیشیده نشود با فاجعه عظیم آلودگی محیط و حتی به خطر افتادن سلامت انسان ها مواجه خواهیم بود. از سوی دیگر معمولا ارزیابی اثرات زیست محیطی یکی از راهکار های مطلوب برای فائق آمدن بر چالش های زیست محیطی و دستیا بی به توسعه پایدار زیست محیطی محسوب می شود، لذا پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثرات زیست محیطی معدن زغال سنگ در شمال ایران به روش ماتریس لئوپولد انجام شد. مواد و روش ها: از آنجا که معادن زغال سنگ آلاینده هایی وارد آب، خاک و هوا می کنند، چنانچه به صورت علمی و جدی برای رفع آن چاره ای اندیشیده نشود با فاجعه عظیم آلودگی محیط و حتی به خطر افتادن سلامت انسان ها مواجه خواهیم بود. از سوی دیگر معمولا ارزیابی اثرات زیست محیطی یکی از راهکار های مطلوب برای فائق آمدن بر چالش های زیست محیطی و دستیا بی به توسعه پایدار زیست محیطی محسوب می شود، لذا پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثرات زیست محیطی معدن زغال سنگ در شمال ایران به روش ماتریس لئوپولد انجام شد. یافته ها: تجزیه تحلیل اطلاعات معدن زغال سنگ از طریق ماتریس لئوپولد در چهار محیط مورد بررسی نشان داد که میانگین رده بندی کلی در تمام محیط ها 1/69-بود. معدن زغال سنگ گلیران از نظر اجتماعی-اقتصادی اثر مثبت ناچیز و در محیط بیولوژیکی پیامد های منفی شدید و مخرب داشت بطوری که تعداد کل اثرات منفی در محیط بیولوژیکی با فراوانی 310 اثر بیشتر از سایر محیط ها و تعداد کل اثرات مثبت با فراوانی162 اثر مربوط به محیط اجتما عی اقتصادی است. عمده اثرات منفی زیست محیطی معدن زغال سنگ در بخش فیزیکی، آلودگی و فرسایش خاک، آلودگی هوا و عمده اثرات منفی در بخش بیولوژیکی، تأثیر بر تراکم گونه های گیاهی و جانوری و کیفیت زیستگاه بود. نتیجه گیری: نتایج مطالعه حاضر نشان داده به طور عملی، حذف کامل اثرات و پیامد های منفی معدن زغال سنگ امری غیرممکن بود اما می توان از طریق اقدامات اصلاحی در قالب برنامه مدیریت زیست محیطی اثرات منفی بهره برداری از معدن زغال سنگ گلیران را بخصوص در محیط بیولوژیکی کاهش داد.

زمینه و هدف: گسترش بی رویه شهرها موجب افزایش تولید انواع پسماند در مناطق شهری شده که علی رغم پیشرفت علوم و فناوری، مدیریت آنها به یک چالش مهم تبدیل شده است. هدف از این تحقیق بررسی و انتخاب محل مناسب برای دفن پسماندهای شهر ملکان می باشد. روش بررسی: در این مطالعه، معیارهای تصمیم گیری مورد نیاز شامل سنگ شناسی، کاربری اراضی، پوشش گیاهی، مشخصات خاک، توپوگرافی (شیب)، فاصله از مناطق شهری و فاصله از جاده اصلی، آبراهه های اصلی و فرعی، مناطق مسکونی، چاه و قنات، گسل ها شناسایی و جمع آوری شده اند. به منظور تشکیل ماتریس مقایسه زوجی و وزن دهی لایه های اطلاعاتی از نرم افزار Expert Choice 11 و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی استفاده شده است. سپس در محیط GIS، با روی هم قرار دادن لایه های اطلاعاتی مختلف، نقشه ی مکان های بهینه دفن مواد زائد شهری در منطقه مدل سازی شده است. یافته ها: مشخص گردید که مکان کنونی جمع آوری پسماند شهر ملکان از شرایط کافی برای دفن پسماند برخوردار نمی باشد و برای انتخاب محل مناسب علاوه بر بررسی تأثیر معیارهای دخیل لازم است از بازدیدهای میدانی و ارزیابی های زیست محیطی هم استفاده گردد تا در نهایت مناسب ترین محل برای دفن پسماند انتخاب گردد. بحث و نتیجه گیری: بر اساس نتایج این تحقیق 8 پهنه مناسب انتخاب شد که براساس بازدیدهای میدانی 4 مورد از آنها حذف گردید. برای سامان دهی پسماندهای تولیدی منطقه، چهار پهنه انتخاب شده با استفاده از روش ماتریس لئوپولد مورد ارزیابی زیست محیطی قرار گرفت و در نهایت پهنه شماره 4 واقع در شرق روستای قلعه جوق به عنوان گزینه برتر معرفی شد.

آگاه نمودن انسان در زمینه وجود بحران آلودگی­های محیط زیستی و اثرات آن بر سرنوشت خود او می­تواند تاثیر مطلوبی بر تغییر روند این بحران­ها داشته باشد. معادن سنگان خواف باعت انتشار ذرات گرد و غبار و آلاینده­هایی وارد خاک و هوا می­شود، که با پیامدهای عظیم آلودگی محیط و حتی به خطر افتادن سلامت انسانی از جمله شیوع بیماری­های پوستی و تنفسی مواجه خواهیم بود. ارزیابی اثرات محیط زیستی به عنوان یکی از کارآمدترین روش­ها جهت ارزیابی و پیش بینی اثرات طرح­ها و پروژه­ها بر روی اجزای محیط زیستی به شمار می­رود ، لذا پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثرات محیط زیستی بهره برداری معدن با استفاده از ماتریس لئوپولد ایرانی انجام شد. ابزار اصلی گردآوری داده­های پژوهش برای منطقه مورد مطالعه کتابخانه­ای و پیمایشی میدانی مبتنی بر پرسشنامه است که در بین جامعه کارشناسان و جوامع محلی تکمیل شد. جامعه­ی نمونه آماری نیز 30 نفر از کارشناسان و مردم بومی خبره هستند که آشنا با مباحث محیط زیست بودند. نتایج نشان داد تعداد اثرات میانگین جبری منفی در ستون برابر با 10 و تعداد پیامدهای میانگین جبری منفی در ردیف برابر با 14 است که در این بین تعداد پیامدهای منفی کمتر از 1/3- در ستون فقط مربوط به اثرات انتشار گردو غبار ذکر شده است. به طوریکه محیط فیزیکی با 62/2- بیشترین میانگین آثار منفی را دارند. مهمترین آثار منفی در بین مؤلفه­های محیط زیستی مربوط به فعالیت انتشار گرد و غبار با میانگین رده بندی 1/3- با جمع جبری 50- است.

زمینه و هدف: امروزه با توجه به افزایش چشمگیر جمعیت و پیامد آن تولید بیشتر زباله، توجه به مدیریت پسماندها امری ضروری است. هدف از انجام این مطالعه استفاده از فرایند ارزیابی اثرات محیط زیستی (Environmental Impact Assessment) به منظور انتخاب بهترین گزینه مدیریت پسماند در شهر بیرجند با استفاده از روش مبتنی بر ماتریس و ارائه راهکارهای مناسب به مدیران و برنامه ریزان این شهر بوده است.روش بررسی: در این مطالعه ارزیابی اثرات محیط زیستی گزینه های مختلف مدیریت پسماند با استفاده از روش ماتریس لئوپولد ایرانی انجام پذیرفت. با استفاده از این روش ارزیابی اثرات محیط زیستی چهار گزینه مدیریت پسماند در شهر بیرجند شامل: دفن غیر بهداشتی، بازیافت، احداث کارخانه کمپوست و دفن بهداشتی انجام شد.یافته ها: نتایج نشان داد که گزینه دفن غیر بهداشتی با امتیاز نهایی -3.06 دارای بیشترین اثرات منفی بوده و به عنوان اولویت چهارم معرفی شد. همچنین گزینه احداث کارخانه کمپوست با امتیاز نهایی -2.34 کمترین اثرات محیط زیستی را نسبت به سایر گزینه ها داشته است.نتیجه گیری: حدود 76.95% ترکیب زباله شهرستان بیرجند را زباله های خانگی تشکیل می دهد، بنابراین مواد آلی فساد پذیر در آن غالب است. در نتیجه با توجه به نتایج به دست آمده از روش ماتریس لئوپولد ایرانی، گزینه احداث کارخانه کمپوست به عنوان اولویت اول و منطقی ترین گزینه برای مدیریت پسماند در این شهر معرفی گردید.

زمینه و هدف: صنعت ساخت­ وساز و اجرای طرح­ های عمرانی، به­ عنوان یکی از عوامل آلودگی­ های زیست محیطی به­ شمار می­ رود. توجه به اثرات تخریبی و آلودگی­ های ایجاد شده از اجرای طرح­ های عمرانی، لزوم ارزیابی اثرات زیست محیطی و شناخت آن­ ها را در جهت کاهش اثرات، امری ضروری می­ سازد. هدف از انجام این پژوهش ارزیابی اثرات زیست محیطی پروژه آب­ رسانی روستایی در شهرستان بیرجند با استفاده از روش ماتریس لئوپولد ایرانی است. روش بررسی: در این پژوهش ارزیابی اثرات منفی زیست محیطی اجرای پروژه آب­ رسانی روستایی در شهرستان بیرجند طی سال 1398 در دو محیط فیزیکی-شیمیایی و بیولوژیکی و در فاز ساختمانی با استفاده از روش ماتریس ایرانی انجام پذیرفته است. به این منظور برای ارزیابی اثرات زیست محیطی حالت­ های اجرایی مختلفی برای اجرای فعالیت­ های پروژه تدوین شده و به ازای هر کدام از آن­ ها ماتریس لئوپولد تشکیل گردیده است. یافته­ ها: نتایج نشان داد که میانگین اثرات زیست محیطی در دوران ساخت در 7 حالت اجرایی موردبررسی بر محیط به میزان 58/1-، 95/1-، 15/2-، 5/2-، 2-، 21/2-و 22/2-است. همچنین تعداد پیامدهای زیست محیطی در آلودگی آب­ های سطحی و زیرزمینی بیشترین و مناطق حفاظت شده کمترین مقدار را دارند. بحث و نتیجه­ گیری: با توجه به تحلیل انجام شده در هیچ­ یک از ردیف­ ها و ستون­ های هفت ماتریس بررسی شده برای حالت­ های اجرایی، میانگین رده­ بندی کمتر از 1/3-یافت نشد، لذا انجام پروژه آب­ رسانی مورد تأیید می­ باشد. برای کاهش اثرات نیز کمترین میزان اثرات زیست محیطی هر فعالیت انتخاب گردید که باعث می­ شود میانگین اثرات زیست محیطی کل پروژه 52/1-گردد.